I-REC Là Gì? Những Điều Mà Doanh Nghiệp FDI Cần Biết.

Nhiều nhà máy FDI tại Việt Nam đã đầu tư điện mặt trời áp mái hoặc mua điện qua PPA để chủ động hơn về năng lượng. Nhưng khi tập đoàn mẹ hoặc khách hàng quốc tế yêu cầu một bằng chứng chuẩn hóa về tỷ lệ điện tái tạo đang sử dụng, không ít doanh nghiệp mới nhận ra mình chưa có công cụ để chứng minh. Đây chính là lúc câu hỏi I-REC là gì trở nên thiết thực. 

I-REC là gì và vì sao ngày càng nhiều tập đoàn yêu cầu?

Chứng chỉ I-REC (International REC) là chứng chỉ năng lượng tái tạo quốc tế, được phát triển và quản lý bởi I-TRACK Foundation, tổ chức phi lợi nhuận đứng sau tiêu chuẩn theo dõi thuộc tính năng lượng được công nhận toàn cầu. Mỗi chứng chỉ đại diện cho đúng 1 MWh điện tái tạo đã được sản xuất và phát lên lưới điện. Đây là công cụ được thiết kế riêng cho các quốc gia chưa có hệ thống chứng chỉ năng lượng nội địa của riêng mình và Việt Nam là một trong số đó.

Doanh nghiệp đang sử dụng điện sạch

Điều khiến I-REC trở nên quan trọng là mức độ được công nhận. Theo I-TRACK Foundation, chứng chỉ I-REC được các khung báo cáo phát thải lớn nhất thế giới bao gồm GHG Protocol Scope 2, CDP và RE100 chấp nhận như một công cụ đáng tin cậy để chứng minh việc tiêu thụ điện tái tạo, với điều kiện doanh nghiệp công bố rõ thị trường phát điện gốc. Chính vì mức độ công nhận này mà ngày càng nhiều tập đoàn đa quốc gia đưa I-REC vào yêu cầu báo cáo nội bộ.

I-REC hoạt động như thế nào?

Cơ chế của chứng chỉ I-REC

Cơ chế của chứng chỉ I-REC gồm ba bước, khá đơn giản để hình dung. Trước tiên, một dự án điện tái tạo điện mặt trời, điện gió, thủy điện quy mô nhỏ (dưới 30MW theo cách phân loại tại VIệt Nam) sẽ đăng ký với đơn vị phát hành được ủy quyền. Tại thị trường I-REC Việt Nam, đơn vị này là Green Certificate Company (GCC), hoạt động theo tiêu chuẩn của I-TRACK Foundation. Tiếp theo, sản lượng điện thực phát của dự án được xác nhận và chuyển thành chứng chỉ điện tử, mỗi chứng chỉ mang một mã định danh riêng để tránh tính trùng, đây là nguyên tắc cốt lõi giúp I-REC giữ được độ tin cậy. Cuối cùng, doanh nghiệp tiêu thụ điện mua lại chứng chỉ và thực hiện thao tác "redeem" (thu hồi vĩnh viễn), biến nó thành bằng chứng chính thức trong báo cáo ESG hoặc I-REC và Scope 2 của mình.

Vì sao I-REC ngày càng được doanh nghiệp FDI quan tâm?

Ba nhóm áp lực sau đây, đang khiến I-REC không còn là chuyện xa với doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.

Thứ nhất là yêu cầu từ tập đoàn mẹ hoặc hệ thống quản trị toàn cầu. Nhiều tập đoàn đã cam kết RE100 hoặc mục tiêu Net Zero, và điều đó kéo theo yêu cầu các công ty con báo cáo tỷ lệ điện tái tạo theo chuẩn quốc tế, không còn chỗ cho những con số ước lượng cảm tính.

Tại sao doanh nghiệp FDI xuất khẩu cần quan tâm đến chứng chỉ I-REC

Thứ hai là áp lực từ Scope 2 và ESG reporting. Khi doanh nghiệp buộc phải công bố phát thải theo phương pháp market-based, mối liên hệ giữa I-REC và Scope 2 trở nên rõ ràng: chứng chỉ I-REC là một trong số ít công cụ được công nhận rộng rãi để chứng minh phần điện sạch trong tổng tiêu thụ, thay vì chỉ mô tả bằng lời.

Thứ ba là yêu cầu từ khách hàng và chuỗi cung ứng quốc tế. Các thương hiệu lớn ngày càng đưa yêu cầu về nguồn gốc điện tái tạo vào quy trình audit nhà cung cấp, đặc biệt rõ với doanh nghiệp xuất khẩu sang EU, Nhật những thị trường đang siết chặt tiêu chuẩn xanh qua các cơ chế như CBAM.

Cần nói rõ: I-REC hiện không bắt buộc với mọi doanh nghiệp tại Việt Nam. Nhưng nếu công ty mẹ, khách hàng hoặc hệ thống quản trị toàn cầu của bạn đã đưa ra một trong ba yêu cầu trên, đây là công cụ đáng cân nhắc ngay từ bây giờ thay vì để đến khi bị động trước một deadline báo cáo.

I-REC khác gì Carbon Credit và DPPA?

Đây là chỗ nhiều doanh nghiệp dễ nhầm nhất khi mới tiếp cận ESG reporting.

Hai công cụ đầu không thể thay thế nhau, dù thoạt nhìn có vẻ đều "liên quan đến môi trường". Dùng Carbon Credit để chứng minh mình đang dùng điện tái tạo là một lỗi phổ biến khi doanh nghiệp làm báo cáo ESG lần đầu và lỗi này thường bị phát hiện ngay trong lần audit đầu tiên.

Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì?

Ba bước thực tế trước khi ra quyết định.

Đầu tiên là xác định mục tiêu: báo cáo ESG nội bộ, đáp ứng yêu cầu công ty mẹ, hay phục vụ audit chuỗi cung ứng, mỗi mục tiêu có mức độ ưu tiên và tốc độ triển khai khác nhau. Tiếp theo là rà soát yêu cầu cụ thể: công ty mẹ hoặc khách hàng đang yêu cầu công cụ nào, mốc thời gian ra sao, mức độ chi tiết đến đâu, tránh tình trạng chuẩn bị sai thứ mình cần. Cuối cùng là đánh giá chứng chỉ I-REC cùng các lựa chọn khác, vì I-REC hoàn toàn có thể dùng song song với điện mặt trời áp mái, ESCO/PPA hoặc DPPA, tùy vào bài toán tài chính và kỹ thuật riêng của từng doanh nghiệp.

Đây cũng là cách tiếp cận GEIT áp dụng khi tư vấn khách hàng: bắt đầu từ mục tiêu và bài toán thực tế, thay vì áp sẵn một giải pháp cố định. Nếu doanh nghiệp bạn đang cân nhắc chuyển đổi xanh, các mô hình ESCO/PPA điện mặt trời áp mái hoặc DPPA là những lựa chọn đáng tham khảo song song với I-REC.  Đặc biệt, với các doanh nghiệp FDI đang tìm kiếm hướng đi phù hợp cho lộ trình chuyển đổi năng lượng, bạn có thể tham khảo thêm các  dự án GEIT  để hiểu rõ hơn về những giải pháp GEIT đã triển khai cho doanh nghiệp trong thực tế.