ESCO hay PPA? Những điều doanh nghiệp cần tìm hiểu về điện mặt trời áp mái 

Khi tìm hiểu về điện mặt trời áp mái, nhiều doanh nghiệp sản xuất thường bắt gặp hai thuật ngữ ESCO và PPA. Đây là những mô hình đáng tham khảo đối với nhà máy muốn khai thác nguồn điện tái tạo, đồng thời cân nhắc áp lực vốn đầu tư ban đầu (CAPEX) và chi phí vận hành.

Tuy nhiên, ESCO và PPA không hoàn toàn cùng bản chất. Nếu chỉ so sánh hai thuật ngữ này như hai phương án thay thế trực tiếp, doanh nghiệp có thể bỏ qua những khác biệt quan trọng về đầu tư, quyền sở hữu tài sản và cơ chế thanh toán.

Cụ thể, ESCO mô tả mô hình cung cấp dịch vụ năng lượng, trong khi PPA là thỏa thuận mua bán điện giữa các bên. Hai khái niệm này có thể xuất hiện đồng thời trong một dự án. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “ESCO hay PPA tốt hơn?”, doanh nghiệp nên tìm hiểu ai triển khai hệ thống, ai sở hữu tài sản, khoản thanh toán được tính như thế nào và trách nhiệm của các bên được phân bổ ra sao.

ESCO là gì?

ESCO là viết tắt của Energy Service Company nghĩa là doanh nghiệp cung cấp dịch vụ năng lượng. Theo Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, ESCO có thể tham gia phát triển dự án, thiết kế, xây dựng, thu xếp nguồn vốn và triển khai các giải pháp năng lượng. Phạm vi công việc cụ thể phụ thuộc vào cấu trúc từng dự án.

Trong lĩnh vực điện mặt trời áp mái, một đơn vị cung cấp dịch vụ theo mô hình ESCO có thể đảm nhiệm nhiều công việc, chẳng hạn:

• Khảo sát nhu cầu sử dụng điện và điều kiện lắp đặt tại nhà máy.

• Đề xuất phương án kỹ thuật và thiết kế hệ thống.

• Tham gia đầu tư hoặc thu xếp nguồn vốn theo thỏa thuận.

• Tổ chức thi công, lắp đặt và đưa hệ thống vào vận hành.

• Thực hiện giám sát, bảo trì và xử lý sự cố theo phạm vi dịch vụ.

Điểm cần lưu ý là ESCO không mặc nhiên đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sử dụng điện không phải đầu tư vốn ban đầu. Một số cấu trúc có thể huy động vốn từ đơn vị cung cấp dịch vụ hoặc bên thứ ba. Trong khi đó, những cấu trúc khác vẫn yêu cầu doanh nghiệp tham gia đầu tư.

Tương tự, việc ai sở hữu hệ thống, ai chịu trách nhiệm vận hành và cách thanh toán chi phí cũng không được xác định chỉ bằng tên gọi ESCO.

Do đó, khi tìm hiểu mô hình ESCO, doanh nghiệp nên quan tâm đến phạm vi dịch vụ, cơ chế tài chính và trách nhiệm của nhà cung cấp. Đây là cơ sở để đánh giá mức độ phù hợp với khả năng bố trí vốn, nguồn lực vận hành và mục tiêu sử dụng điện của nhà máy.

Tham khảo thêm: ESCO và PPA trong điện mặt trời áp mái.

PPA là gì?

PPA là viết tắt của (Power Purchase Agreement), nghĩa là hợp đồng mua bán điện. Trong dự án điện mặt trời áp mái, PPA thường quy định các điều kiện liên quan đến việc mua điện được sản xuất từ hệ thống.

Theo Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, với mô hình PPA điện mặt trời tại chỗ, bên phát triển dự án thường đầu tư, sở hữu và vận hành hệ thống trong thời hạn thỏa thuận. Doanh nghiệp sử dụng điện thanh toán theo lượng điện mua và cơ chế giá đã thống nhất. Cấu trúc thực tế có thể khác nhau tùy dự án và điều kiện áp dụng.

Các nội dung thường cần tìm hiểu trong mô hình PPA gồm:

• Sản lượng điện: Lượng điện dự kiến cung cấp và cách xác định lượng điện thực tế được thanh toán.

• Cơ chế giá: Giá điện được xác định theo đơn giá cố định, công thức tính giá hay cơ chế điều chỉnh theo thời gian.

• Thời hạn: Khoảng thời gian áp dụng thỏa thuận và các điều kiện gia hạn.

• Vận hành: Trách nhiệm giám sát, bảo trì, sửa chữa và xử lý sự cố.

• Thanh toán: Chu kỳ thanh toán, phương pháp đối soát sản lượng và các khoản phí liên quan.

• Kết thúc thỏa thuận: Khả năng gia hạn, chuyển giao tài sản, mua lại hoặc tháo dỡ hệ thống.

PPA là gì?

PPA tập trung vào điều kiện mua bán điện, nhưng không phải cứ sử dụng thuật ngữ này là mọi vấn đề về vốn và tài sản đã được xác định giống nhau. Doanh nghiệp vẫn cần tìm hiểu ai tài trợ dự án, ai sở hữu hệ thống trong thời hạn thỏa thuận và phương án xử lý tài sản khi kết thúc.

Vì vậy, điện mặt trời PPA nên được đánh giá dựa trên tổng thể cơ chế giá, nghĩa vụ thanh toán và các điều kiện đi kèm, thay vì chỉ nhìn vào đơn giá điện được giới thiệu ban đầu.

ESCO và PPA khác nhau ở đâu?

 

Nói gọn lại, ESCO trả lời câu hỏi "ai cung cấp và quản lý giải pháp năng lượng?", còn PPA trả lời câu hỏi "các bên mua bán điện theo điều kiện nào?". Vì vậy, hai khái niệm này không nhất thiết loại trừ nhau.

Vì sao một dự án có thể có cả ESCO và PPA?

Nhiều doanh nghiệp cho rằng mình phải chọn một trong hai, nhưng trên thực tế, một dự án hoàn toàn có thể kết hợp cả hai. Ví dụ, một đơn vị đầu tư, triển khai và vận hành hệ thống theo mô hình ESCO, trong khi PPA quy định cách doanh nghiệp mua điện từ hệ thống đó. Bên cạnh đó, hai dự án cùng gọi là "PPA điện mặt trời" vẫn có thể khác nhau hoàn toàn về vốn, quyền sở hữu và giá điện.

Vì sao một dự án có thể có cả ESCO và PPA? 

Do đó, doanh nghiệp cần đánh giá toàn bộ cấu trúc giao dịch thay vì dựa vào tên gọi. Đây cũng là lúc một đơn vị có kinh nghiệm như GEIT phát huy giá trị: giúp doanh nghiệp làm rõ cấu trúc phù hợp với nhu cầu dùng điện và mục tiêu tài chính, đồng thời rà soát các điều khoản trọng yếu trước khi ký.

6 yếu tố cần tìm hiểu 

Trước khi lựa chọn phương án điện mặt trời áp mái, doanh nghiệp có thể sử dụng sáu nhóm câu hỏi dưới đây để thu thập thông tin và so sánh các đề xuất ESCO và PPA. 

1. Nguồn vốn đầu tư

Doanh nghiệp tự đầu tư, đơn vị cung cấp dịch vụ đầu tư hay có bên thứ ba tham gia tài trợ? Câu trả lời ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền, khả năng phân bổ ngân sách và các nghĩa vụ tài chính trong tương lai.

Không phải phương án ít vốn ban đầu nhất cũng có tổng chi phí thấp nhất. Vì vậy, cần xem xét cả chi phí trong suốt thời gian khai thác hệ thống.

2. Quyền sở hữu tài sản

Ngoài nguồn vốn, cần xác định ai sở hữu hệ thống trong thời gian vận hành và khi thỏa thuận kết thúc.

Nếu có phương án mua lại, chuyển giao hoặc tháo dỡ, doanh nghiệp nên tìm hiểu điều kiện áp dụng, chi phí dự kiến và trách nhiệm của từng bên. Nội dung này đặc biệt quan trọng đối với nhà máy có kế hoạch mở rộng, di dời hoặc thay đổi công năng trong tương lai.

3. Cơ chế thanh toán

Doanh nghiệp đang trả tiền cho điện năng, dịch vụ vận hành hay một cấu trúc kết hợp nhiều khoản chi phí?

Việc phân tách các khoản thanh toán giúp bộ phận tài chính hiểu rõ bản chất chi phí. Đồng thời, doanh nghiệp có thể đánh giá khả năng dự báo dòng tiền và đối chiếu các phương án trên cùng một cơ sở khi tìm hiểu ESCO và PPA.

6 yếu tố doanh nghiệp cần tìm hiểu khi đánh giá mô hình ESCO và PPA điện mặt trời áp mái 

4. Cách xác định giá điện

Giá điện ban đầu chỉ là một phần của bài toán. Doanh nghiệp cần tìm hiểu công thức tính giá, cơ chế điều chỉnh, tần suất điều chỉnh và các khoản phí liên quan.

Nếu giá thay đổi theo thời gian, cần đánh giá ảnh hưởng đến tổng chi phí trong suốt thời hạn dự kiến. Việc so sánh cũng nên dựa trên các giả định tương đồng về sản lượng, thời gian vận hành và điều kiện sử dụng điện.

5. Trách nhiệm vận hành

Khi hệ thống giảm hiệu suất, ngừng hoạt động hoặc gặp sự cố, bên nào chịu trách nhiệm xử lý?

Doanh nghiệp nên làm rõ phạm vi bảo trì, thời gian phản hồi, trách nhiệm sửa chữa và cơ chế xác định hiệu suất hoặc sản lượng cam kết, nếu có. Đây là những yếu tố ảnh hưởng đến tính ổn định của nguồn điện và hoạt động sản xuất.

6. Phương án kết thúc

Thời hạn khai thác hệ thống có phù hợp với kế hoạch sử dụng nhà máy hay không? Khi kết thúc, các bên có thể gia hạn, chuyển giao tài sản, mua lại hoặc tháo dỡ hệ thống theo những điều kiện nào?

Doanh nghiệp cũng nên tìm hiểu khả năng chấm dứt trước hạn và các nghĩa vụ tài chính liên quan. Những thông tin này giúp đánh giá mức độ linh hoạt của phương án khi kế hoạch kinh doanh thay đổi.

Sáu nhóm câu hỏi trên không nhằm xác định ngay một mô hình tối ưu. Thay vào đó, chúng tạo ra cơ sở để doanh nghiệp yêu cầu thông tin đầy đủ, so sánh các đề xuất ESCO và PPA, đồng thời nhận diện những điểm cần làm rõ trong quá trình đánh giá.

Nếu doanh nghiệp đang tìm hiểu các giải pháp điện mặt trời áp mái, GEIT có thể đồng hành trong quá trình đánh giá nhu cầu, làm rõ cấu trúc phương án và tham khảo các lựa chọn phù hợp với điều kiện thực tế.